Yazdır Arkadaşına gönder
A'dan Z'ye Mısır ve Nil gezisinden notlar - 5
Hediye Selda Yılmaz
Hediye Selda YılmazA'dan Z'ye Mısır ve Nil gezisinden notlarımı paylaşmayı sürdürüyorum...

Ebu Simbel Tapınağı: Eski Mısır tarihinin en ünlü firavunu 2. Ramses'in yaptırttığı bu tapınaklar topluluğu Mısır'ın en güneyinde, bu günkü Sudan sınırında bulunuyor. Ebu Simbel'e gitmek için Aswan'dan sabaha karşı yola çıktık. Güvenlik gereği tüm turist otobüsleri bir sivil polis eşliğinde ve konvoy halinde Ebu Simbel'e gitmek zorundalarmış. Biz de düştük yollara.

Önümde 280 kilometre. Batı Libya Çölü, sağımda dolunay ve solunda güneşin doğuşu eşliğinde uykulu, heyecanlı ve yorucu bir yolculuk yaşadım. Gidilmeye değer bir ören yeri. Görkemli mimarisi, baraj nedeniyle taşınma öyküsü tapınağı değerli kılıyor. İşin ucunda bir de aşk öyküsü varsa durulur mu? Duramadık, çölü bile aştık.

Ebu Simbel (Abu Simbel olarak da bilinir) Mısır'ın güney sınırında bulunan antik bir tapınaktır. 2. Ramses Nubya'daki (şimdiki Sudan) isyancıları bastırmak için yaptığı sefer sırasında söylenceye göre bir fili takip ederek Ebu Simbel'e ulaşır ve buraya iki tapınak yapmaya karar verir. Tapınaklar dağın içi oyularak 20 yılda yapılır. Kapısında dört dev boy Ramses heykeli vardır. Her biri 21 metre boyundadır. İçeride en dipte bulunan Kutsal Oda çok özeldir. Sadece rahipler girebilir. Burada üç önemli tanrı ve Ramses heykelleri yan yana oturur şekilde bulunur.

Her yıl 21 Şubat ve 21 Kasım'da olmak üzere iki gün doğan güneşin ilk ışınları heykelleri aydınlatır. Bu iki günde tapınak daha yoğun ilgi görmektedir. Tapınağın taşınması ile aydınlanma tarihleri bir-iki gün ileri atılmıştır. Çünkü tapınaklar 65 metre yukarı taşınmıştır.

2. Ramses'e adanan tapınağın yanındaki diğer tapınak tanrıça Hathor'a ve 2. Ramses'in karısı kraliçe Nefertari'ye adanmıştır. Hem dini bir tapınak hem de 2. Ramses'in en sevdiği karısına duyduğu aşkın bir ifadesidir. Antik Mısır tarihinde eşe duyulan aşk için yapılan başkaca bir tapınak yoktur. Ana tapınaktan daha küçüktür.

Ebu Simbel Tapınakları 1960 yılı öncesi Aswan Barajı yapımı taslak halindeyken tartışma yaratmıştır. Aswan Barajı yüzünden Ebu Simbel'in sular altında kalacağı kesinleşince, UNESCO liderliğinde dünyanın en büyük tarihi eser kurtarma operasyonlarından biri başladı. Ebu Simbel'in kurtarılması için Mısırlı, İsveçli, Alman, Fransız arkeolog ve mühendislerin tam 4 yıl süren çalışma gerçekleştirdiler. Tapınaklar 2 binden fazla parçaya bölündü. Heykellerin zarar görmemeleri için el testereleri kullanıldı. Bölünen parçaların tekrar birleştirilmeleri sonrasında iz kalmaması için estetik ve plastik cerrahi uzmanlarına danışıldı. 65 metre yukarıya taşınan, her biri 10 ila 40 ton ağırlığındaki taş bloklar, yapay bir granit dağ oluşturularak, yeniden birleştirildi.

Yakın tarihimizin en önemli mühendislik başarılarından sayılan bu kurtarma operasyonunda, tam 40 milyon dolar harcandı. Ebu Simbel tapınağı, 1968'te tekrar ziyarete açıldı. Ve o tarihten bu yana, Mısır halkına, milyonlarca dolar turizm geliri sağlamayı sürdürüyor.

Edebiyat: Edebiyatı sevdiğim için gezdiğim ülkelerin edebiyatına özel bir ilgi gösteririm. Çağdaş Mısır edebiyatı denilince hepimizin aklına Necip Mahfuz gelir. Ülkemizde çağdaş Mısır edebiyatına ait eser çevirileri oldukça azdır. Ancak Necip Mahfuz çok bilinir ve tüm eserleri Türkçe 'ye çevrilmiştir.

Antik Mısır edebiyatından bugüne doğru geldiğimde bir okyanusla karşılaştım desem yalan olmaz. Konu çok kapsamlı olduğundan kısaca özetlemeye çalışacağım.

Eski Mısır'da edebiyatı izlerine M. Ö. 1900'lü yıllarda rastlanır. Edebi eser diyebileceğimiz örnekler; "Bilge Edebiyatı" olarak anılan, kıssalarından oluşan ve en bilinen örnekleri Sinuhe'nin Hikâyesi, beş mucize öyküsü içeren Westcar Papirüsü ve ünlü Ölülerin Kitabı'dır. Mısır Edebiyatı'nın en kadim türü olan şiirin de izini İslam öncesi Mısır'a kadar sürmek mümkün. Teolojik edebiyat olarak anılabilecek Kıpti manzumelerinin örnekleriyle dolu Nag Hammadi Kütüphanesi'nin külliyatı da Eski Mısır edebiyatının sayılı örneklerindendir.

Ptolemaioslar döneminde kurulan İskenderiye Kütüphanesi sadece bilimsel araştırmaların yapıldığı bir akademi değil, aynı zamanda bilimsel ve tarihi kitapların yazıldığı, derlendiği bir merkezdi.

Abbasiler ve Emeviler döneminde Arapça edebiyat, Mısır'ı da kapsayan geniş coğrafyada en verimli çağlarından birini yaşamıştır. İslam dönemi Mısır'da öne çıkan eser, Şark Edebiyatı külliyatının şaheseri Binbir Gece Masalları'dır.

Napolyon,1898-1802 yılları arasındaki Mısır işgali sırasında Fransız ekibin araştırmalarını yürütmesi için Mısır Enstitüsü'nü (Institut d'Égypte), birlikleri içinse Mısır Postası (Courier de l'Égypte) gazetesini kurdu.

1882'deki İngiliz işgaliyle birlikte Mısır'ı 1952 darbesine kadar etkileyecek, milliyetçiliğin bir varyantı olan Mısır ulusçuluğu gelişti. O dönemde basın yayın dünyası Ulusçuluğu ön plana çıkardılar. I. Dünya Savaşı'na kadar, yayın hayatını günümüze kadar sürdüren el-Ehram'ın da dâhil olduğu 283 gazete ve dergi yayınlandı. Bunların çoğu, şiirler, tarihi öyküler ve kısa romanlara yer vererek edebi üretimin merkezinde yer aldı. Bu sayede, şiir ve sözel anlatı egemenliği form değiştirdi.

20. Yüzyıl'ın başından itibaren, tüm türlerdeki edebi üretim altın çağına girdi. Saray'a yakınlığıyla bilinen ve Mısır şiirinin en üst noktası olarak anılan "Şairlerin Şahı" Ahmet Şevki, "Nil'in Şairi" Hafız İbrahim ve devamında gelen Mahmut el-Akad öncülüğündeki Divan Okulu ile en ünlü temsilcisi Ahmet Zeki Ebu Şadi olan Apollo Grubu, Mısır şiirinin en önemli temsilcilerindendir.

Ahmed Lütfi Seyyid'in 1912'de çıkarmayan başladığı el-Ceride dergisi, ulusçuluğun en etkili yayını olmanın yanı sıra, kısa öykü ve romanda çığır açan bir kuşak yetiştirdi. Yazarlığından çok, psikanaliz ve sosyalizm konusunda öğretici yazılar yazdığı için "hocalığıyla" tanınan Kıpti Selame Musa, bu derginin çevresindendi. Musa'nın en önemli öğrencisi, Necib Mahfuz olacaktı.

Mahfuz, Arap edebiyatında pek ilgi gösterilmeyen roman türünde çığır açmış ve 1988'de Nobel Edebiyat Ödülü'ne uzanmıştır. Arap Yazarlar Birliği'nin yaptığı "En İyi 105 Roman Listesi"nde Kahire Üçlemesi'yle ilk sırada yer almış ve Arap edebiyatının tepe noktası olduğunu bir kez daha kanıtlamıştır.

Türkçe 'ye eserleri çevrilmiş Çağdaş Mısır edebiyatçılarından bazıları şunlardır:

Tevfik el-Hakim, Abdurrahman Şarkavi, Abdülhamit Cevde es-Sahhar, Cemal Gitani, Neval el Seddavi

Tarih: 25/5/2019
1167 kez okundu
   Yazdır Arkadaşına gönder
YAZARIN DİĞER YAZILARI
İzmir Kent Haritası İzmir Nöbetçi Eczaneleri